Στην Ελλάδα δεν λείπουν ακριβώς τα σπίτια. Λείπουν σπίτια που μπορεί να νοικιάσει μόνος του κάποιος με ελληνικό μισθό. Η διαφορά μετράει, γιατί εκεί ακριβώς χωράει η συγκατοίκηση: δεν χτίζει ούτε ένα καινούργιο διαμέρισμα, κάνει όμως τα υπάρχοντα προσιτά σε περισσότερους ανθρώπους.
Ακολουθούν τα στοιχεία που το εξηγούν και τι σημαίνουν στην πράξη αν ψάχνεις σπίτι στην Αθήνα ή στη Θεσσαλονίκη.
Ενοίκια που τρέχουν πιο γρήγορα από τους μισθούς
Από την 1η Απριλίου 2024 ο κατώτατος μισθός ανέβηκε στα 830 € μεικτά, από 780 €, δηλαδή περίπου 6,4%. Την ίδια περίοδο η μέση ζητούμενη τιμή ενοικίασης κατοικίας στη χώρα ήταν 8,0% υψηλότερη από έναν χρόνο πριν, σύμφωνα με τα στοιχεία του Spitogatos για το α΄ τρίμηνο του 2024. Στο κέντρο της Αθήνας η πίεση είχε φανεί νωρίτερα: στο α΄ τρίμηνο του 2023 τα ζητούμενα ενοίκια ήταν 15,4% πάνω σε σχέση με έναν χρόνο πριν.
Το αποτέλεσμα φαίνεται και στις ευρωπαϊκές στατιστικές. Το 2022 το 27,3% όσων ζούσαν σε ελληνικές πόλεις ανήκε σε νοικοκυριό που έδινε πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του σε κόστος στέγασης. Ήταν το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, όπου ο μέσος όρος για τις πόλεις ήταν 10,6%. Με άλλα λόγια, πάνω από ένας στους τέσσερις κατοίκους πόλεων έδινε στο ενοίκιο ή στη δόση, μαζί με τα υπόλοιπα έξοδα του σπιτιού, πάνω από το 40% όσων έβγαζε.
Η γενιά που μένει στο πατρικό
Οι νέοι στην Ελλάδα φεύγουν από το σπίτι των γονιών τους κατά μέσο όρο στα 30,7 έτη, σύμφωνα με τη Eurostat για το 2022. Ο μέσος όρος στην ΕΕ ήταν 26,4 έτη, και μόνο η Κροατία και η Σλοβακία είχαν υψηλότερο νούμερο.
Συχνά αυτό εξηγείται με την «ελληνική οικογένεια». Υπάρχει κι αυτό, αλλά δεν φτάνει. Η γενιά που μπήκε στην αγορά εργασίας μέσα στην κρίση και μετά από αυτήν έμαθε να λογαριάζει το πατρικό ως τη μόνη στέγη χωρίς ενοίκιο. Το κόστος όμως υπάρχει, απλώς δεν φαίνεται στον λογαριασμό: μια δουλειά στην Αθήνα που δεν δέχεσαι επειδή μένεις στην Πάτρα, ένα μεταπτυχιακό στη Θεσσαλονίκη που αναβάλλεις, μια ανεξαρτησία που αργεί χρόνια.
Για πολλούς η συγκατοίκηση είναι το πρώτο βήμα που βγαίνει οικονομικά. Όχι επειδή είναι μόδα, αλλά επειδή το μισό ενός ενοικίου χωράει σε έναν μισθό, ενώ ολόκληρο συχνά δεν χωράει.
Airbnb: όταν το σπίτι γίνεται κατάλυμα
Στο κέντρο της Αθήνας ένα μέρος των διαμερισμάτων που θα μπορούσαν να νοικιαστούν με ετήσιο συμβόλαιο νοικιάζεται πλέον με τη βραδιά. Η ανάλυση του iMEdD Lab πάνω σε δεδομένα του Inside Airbnb (Δεκέμβριος 2023) βρήκε ότι:
- πάνω από τις μισές αγγελίες Airbnb της Αττικής βρίσκονται στο κέντρο της Αθήνας,
- το 90% των αγγελιών στην Αθήνα αφορά ολόκληρα σπίτια, όχι δωμάτια,
- το 54% των ακινήτων στο κέντρο ανήκει σε οικοδεσπότες με τρία ή περισσότερα ακίνητα, αυτούς που το κράτος χαρακτηρίζει πλέον επαγγελματίες,
- μόνο το Κουκάκι συγκεντρώνει το 9% των αγγελιών του κέντρου.
Κάθε ολόκληρο διαμέρισμα που περνάει στη βραχυχρόνια μίσθωση είναι ένα λιγότερο για κάποιον που θέλει να μείνει εκεί όλο τον χρόνο. Στις γειτονιές κοντά στην Ακρόπολη το αισθάνεσαι ήδη από τις αγγελίες: λίγα ετήσια συμβόλαια, πολλές κλειδοθήκες στις εισόδους.
Golden Visa και ζήτηση από το εξωτερικό
Η Τράπεζα της Ελλάδος, στην έκθεση του Διοικητή για το 2023 (Απρίλιος 2024), καταγράφει άνοδο των τιμών των διαμερισμάτων κατά 13,4% σε όλη τη χώρα, 13,7% στην Αθήνα και 16,2% στη Θεσσαλονίκη. Ανάμεσα στους λόγους αναφέρει το υψηλό επενδυτικό ενδιαφέρον, κυρίως από το εξωτερικό, τον τουρισμό και τη βραχυχρόνια μίσθωση. Σημειώνει ακόμη ότι οι επενδύσεις σε κατοικίες παραμένουν χαμηλές, στο 1,9% του ΑΕΠ, και ότι ο περιορισμός της επενδυτικής ζήτησης, από βραχυχρόνιες μισθώσεις και Golden Visa, σε περιοχές πρώτης κατοικίας θα μετρίαζε την άνοδο τιμών και ενοικίων.
Ο νόμος 5100/2024 κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Ανεβάζει το ελάχιστο όριο επένδυσης για Golden Visa από 500.000 € σε 800.000 € σε όλη την Αττική, στη Θεσσαλονίκη, στη Μύκονο, στη Σαντορίνη και στα νησιά με πάνω από 3.100 κατοίκους, και από 250.000 € σε 400.000 € στην υπόλοιπη χώρα. Ορίζει ελάχιστη επιφάνεια 120 τ.μ. και απαγορεύει τη βραχυχρόνια μίσθωση των ακινήτων που αγοράζονται με αυτόν τον τρόπο.
Το τι θα αλλάξει αυτό στα ενοίκια θα φανεί με τον καιρό. Προς το παρόν, όποιος νοικιάζει στην Αθήνα ανταγωνίζεται για τα ίδια διαμερίσματα με τουρίστες και επενδυτές, σε μια αγορά όπου χτίζονται λίγα καινούργια.
Το δεύτερο δωμάτιο
Εδώ βρίσκεται η οικονομική λογική της συγκατοίκησης. Μεγάλο μέρος των σπιτιών στις ελληνικές πόλεις είναι διαμερίσματα σε παλιές πολυκατοικίες της αντιπαροχής, δυάρια και τριάρια φτιαγμένα για οικογένειες. Σήμερα σε πολλά από αυτά μένει ένας άνθρωπος ή ένα ζευγάρι, και το δεύτερο υπνοδωμάτιο γίνεται αποθήκη ή γραφείο.
Το ενοίκιο όμως το ορίζει το διαμέρισμα, όχι ο αριθμός των ανθρώπων που μένουν μέσα. Όταν δύο άτομα μοιράζονται ένα δυάρι:
- το ενοίκιο πέφτει στο μισό για τον καθένα,
- η εγγύηση, συνήθως ένα με δύο ενοίκια, μοιράζεται κι αυτή,
- τα κοινόχρηστα, το ίντερνετ και η θέρμανση κοστίζουν σχεδόν το ίδιο για έναν ή για δύο, άρα το κόστος ανά άτομο πέφτει κι εδώ,
- πίσω από ένα ενοίκιο στέκονται δύο εισοδήματα, κάτι που μετράει και για τον ιδιοκτήτη.
Το δωμάτιο που έμενε άδειο γίνεται στέγη για κάποιον που αλλιώς θα έμενε στο πατρικό ή θα απέρριπτε μια δουλειά σε άλλη πόλη. Αν συγκατοικήσεις, φρόντισε να είστε και οι δύο στο μισθωτήριο και στην ηλεκτρονική δήλωση μίσθωσης στο Taxisnet, ώστε ο καθένας να έχει τα ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις.
Η συγκατοίκηση δεν λύνει το στεγαστικό. Δεν προσθέτει σπίτια και δεν φέρνει πίσω τα διαμερίσματα που έγιναν καταλύματα. Αυτά είναι ζητήματα πολιτικής. Κάνει όμως κάτι πιο άμεσο: χωρίζει ένα ενοίκιο που δεν βγαίνει σε δύο που βγαίνουν.
Από τον λογαριασμό στον σωστό συγκάτοικο
Τα νούμερα βγαίνουν μόνο αν ταιριάζετε. Ένας συγκάτοικος που φεύγει μετά από τρεις μήνες σε αφήνει με ολόκληρο το ενοίκιο και ψάξιμο από την αρχή. Γι’ αυτό, πριν από το σπίτι, αξίζει να βρεις τον άνθρωπο.
Στο MyRoomie βλέπεις ποιος έχει επαληθεύσει την ταυτότητά του, το ταίριασμα γίνεται με βάση τον τρόπο ζωής και τις συνήθειες, και μπορείς να μιλήσεις με τον άλλον πριν κλείσετε ραντεβού για να δείτε σπίτια μαζί. Αν ψάχνεις στην πρωτεύουσα, ξεκίνα από τη συγκατοίκηση στην Αθήνα.
